جستجو
جستجوی پیشرفته
English | فارسی | العربی
صفحه اصلی > مدیریت و معاونتها > معاونت آموزش > بانک پایان نامه ها 
جستجو در بانک اطلاعات پایان نامه | | | لیست کلی پایان نامه ها
بررسي مساله بداء از ديدگاه عقل و نقل تاریخ ثبت : 1391/01/23
طبقه بندي : ,,
عنوان پایان نامه : بررسي مساله بداء از ديدگاه عقل و نقل
نگارنده : سيد سرورهاشمي
استاد راهنما : ابوالحسن غفاري
استاد مشاور : محمدكريمي
استاد داور : سيد محمد مهدي احمدي اصفهاني
رشته تحصیلی : نامشخص
گرایش تحصیلی : فلسفه و کلام
گروه : فلسفه و کلام
تاریخ دفاع : 1384/08/03
چکیده :

 

چكيده:

اين رساله تحقيقي است دربارة موضوع مهم مسأله «بداء» كه شيعه آن را يكي از مسايل اعتقادي مهم اسلامي مي‌داند و مخالفين در برابر اين اعتقاد سليم اتهامات زيادي را به شيعه روا داشته و مسألة بداء را مردود دانسته‌اند. لذا از مسايل مورد مناقشه بين فريقين قرار دارد كه چكيدة بحث در اينجا ذكر مي‌گردد.

1- بداء در لغت به معناي ظهور بعد از خفاء است و در اصطلاح: (تغيير المصير الانسان بالاعمال الصالحة و الطالحة) مي‌باشد.

در قرآن كريم آياتي موجود است كه به نحوي اشاره به اين موضوع دارد.

2- بداء از موضوعات مورد انكار يهود است و با مزعمه خويش، دست خداوند را پس از تغيير ابتدايي يك شييء بسته دانسته و گفته‌اند: يدالله مغلولة. و در جواب نازل شد كه «غلت ايديهم بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء...»

3- علي‌رغم اتهاماتي كه بعضي از ائمه اهل سنت به شيعه نسبت داده‌اند، اعتقاد شيعه در اين مورد سليم و معقول بوده و به حيثي كه بداء را از ناحية خداوند «إبداء» و از ناحية بشر «ظهور بعد از خفاء» مي‌داند و نه اِنساب جهل به ذات سبحانه و تعالي.

4- مثل بداء در تكوينيات، مثل نسخ است در تشريعيات، همچنان كه اَمد و أجل يك موضوع ذي حكم به سر آمده و موضوع، حكم ديگري به خود مي‌گيرد و از آن تعبير به نسخ در حكم تشريعي مي‌كنند. اَمد يك موضوع در تكوين مانند: رزق و روزي حيات و ممات بسر آمده، حكم ديگري به خود مي‌گيرد و آن را بداء مي‌گويند.

آيات و روايات بسياري در مورد بداء موجود است كه هر يك به نحوي مشعر به اين موضوع است. «يمحو الله ما يشاء و يثبت و عنده ام الكتاب» از جمله آياتي است كه دال بر كتاب محو و اثبات و مشعر به معناي اجل غير مسمي و مؤيد آن است. اجل غير مسمي يا موقوف اجلي است كه در آن بداء حاصل مي‌شود و تقدير يك شييء بر حسب اعمال صالح يا طالح فرد به اجل ديگري بدل مي‌گردد.

5- آنچه براي انسان مقدر شده است در كتاب محو و اثبات ثبت است سپس اين انسان است كه با اعمال نيك و خصلت‌هاي پسنديده و رفتاري نيكو و تصدق در راه خدا، سايه شوم بلاهاي غير مترقبه يا مرگ فجعه را از خويش دفع مي‌كند و بر آن سايه رحمت مي‌انگارد و همه در يد با كفايت خداوند است همچنان كه ساية عذاب را براي قوم يونس برافراشت، سپس با دعا و مناجات آنها، آن را رفع كرد.

6- بداء نقش مهم در تغيير سرنوشت انسان دارد.

7- بداء منشأ قرآني دارد و عدم درك صحيح از بداء از جانب اهل سنت باعث اتهامات آنها بر شيعه شده است.

8- در منابع اهل سنت رواياتي در مورد بداء وجود دارد و ذكر لفظ بداء در صحيح بخاري آمده است.

9- بداء تأثير فراواني در اخلاق و تربيت جامعه دارد.

خلاصه اينكه اعتقاد به بداء انسان را به اعمال صالحه ترغيب و تحريص مي‌كند و از انجام اعمال زشت باز مي‌دارد و در نتيجه باعث سعادت و خوشبختي انسان مي‌گردد.

 

فهرست :

 

فهرست مطالب صفحه

مقدمه و كليات بحث:

مقدمه  1

1- نگاهي به موضوع بداء   1

2- جايگاه و اهميت بحث بداء   2

3- انگيزة انتخاب موضوع   3

4- سؤالات اصلي و فرعي 3

5- فرضيه‌هاي تحقيق   4

6- واژه‌هاي كليدي بحث 4

7- تاريخچه و پيشينه 5

8- تبيين موضوع  7

9- روش تحقيق    9

10- محدوديت‌ها   9

فصل اول:

تعريف بداء: 11

الف- معني لغوي بداء 11

ب- معني اصطلاحي بداء 14

فصل دوم:

1- علم خدا از ديدگاه قرآن و سنت:  17

الف- اقسام يا مراتب علم الهي 17

ب- علم الهي از منظر قرآن 20

ج- علم خدا در نگاه روايات    23

2- رابطة بداء با علم ذاتي و فعلي خداوند   26

1- اقسام بداء:  26

فصل سوم:

رابطة بداء با برخي از مباحث كلامي: 29

الف- بداء و قضا و قدر الهي   29

        ب- نسبت بداء و نسخ   32

 

فصل چهارم:

محدوده‌ي وقوع بداء   36

مقدمه: 36

الف- بداء و نشانه‌هاي ظهور:   37

1- لوح محفوظ:   38

2- لوح محو و اثبات  38

ب- ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدي(عج)  39

1- نشانه‌هاي مشروط ظهور   39

2- علائم ظهور و امور حتمي 40

3- بداء و قيام حضرت مهدي 42

4- تعيين زمان ظهور حضرت مهدي 43

نتيجه: 44

فصل پنجم:

اقوال موجود در مورد بداء:    46

الف- بداء از نظر اديان 46

1- بداء در تورات    46

2- عقيده‌ي يهود در مورد بداء از نظر قرآن   48

3- قول صدوق(ره) در رد نظرية يهود  48

4- گفتار آيت الله خويي در جواب يهود  48

ب- بداء از ديدگاه فرق اسلامي 50

1- نظرية معتزله 50

2- نظريه اشاعره 51

پاسخ:  53

فصل ششم:

بداء از ديدگاه اماميه:  55

    الف- مرور مجدد به تعريف و اقسام قضا و قدر و موارد جريان بداء.    55

1- علم مكنون و يا اختصاصي خدا 55

2- قضاي حتمي    56

3- قضاي غيرحتمي 57

ب- معني بداء از نظر اماميه   57

ج- اقوال دانشمندان و متكلمان شيعي حول بداء.   63

1- شيخ صدوق (306-381م)   63

2- شيخ مفيد (336-413م)   64

3- سيد مرتضي علم الهدي (ت355-436م)    65

4- شيخ طوسي(ره)(385-460) 66

5- علامه مجلسي (1037-1110ه‍(   66

6- ميرداماد (1014م) 67

7- مرحوم فيض كاشاني(ره)  67

8- سيد عبدالله شبّر (1241ه‍(  68

9- محقق هروي خراساني (ت1255- 1329م)   68

10- امام شرف الدين (ت1290- 1377م) 69

11- كاشف الغطاء 70

12- محقق اصفهاني    70

13- علامة كبير صاحب الميزان   72

14- استاد مكارم شيرازي  72

فصل هفتم:

بررسي بداء از منظر آيات و روايات: 75

الف- بداء ا ز ديدگاه آيات    75

نتيجه: 105

ب- بداء از ديدگاه روايات:    107

1- راه معرفت حضرت حق و صفات قيوم مطلق 107

2- بداء در احاديث و روايات اهل سنت و اعتقاد خليفة دوم و صحابه      . به بداء و اينكه لفظ بداء نيز در منابع اهل سنت وجود دارد.   108

ج- بداء از ديدگاه روايات اهل بيت عليهم السلام: 113

اهميت و عظمت بداء   113

كلام صدر المتألهين در شرح حديث عظمت بداء   114

وجه اعظم بودن بداء از جميع عبادات در كلام عصار 114

بداء از علم الهي است    117

دعا قضا را بر مي‌گرداند  118

تردد خدا در قبض روح مؤمن 120

وقوع بداء بوسيله صدقه   122

اثر صله رحم و قطع رحم در زيادي و كوتاهي عمر   123

تأثير استغفار در تغيير سرنوشت    125

گناه و كوتاهي عمر   126

زنا عامل كوتاهي عمر 127

وقوع بداء در زيارت امام حسين (عليه السلام) 127

1. ايام زيارت امام حسين(ع) جزء عمر حساب نمي‌شود 128

2. زيارت امام حسين(عليه السلام) عمر را طولاني و روزي را زياد مي‌كند.128

3. زيارت امام‌حسين(عليه السلام) گناهان را محو مي‌كند...........................129

4. زيارت امام حسين (عليه‌السلام) غم و اندوه را برطرف مي‌كند.   129

نتيجه:     129

فصل هشتم:

بداء از ديدگاه عقل: 131

دلايل عقلي بر اثبات بداء: 131

1- خداوند علم محض است و كتاب محو و اثبات مخصوص اوست.   131

2- ايجاد پديده‌ها و قوانين قدرت مطلقه خدا را محدود نمي‌كند.   132

3- بساطت و گسترش با سيستماتيك بودن جهان تضاد ندارد.    133

4- جريان حوادث، تغيير در علم ذاتي خداوند ايجاد نمي‌كند. 134

5- اثر دعا و نيايش با هماهنگي جهان هستي منافات ندارد.  135

فلسفة بداء 137

فصل نهم:

فوائد و آثار تربيتي بداء و نقل برخي از اخبار بدائي:    139

الف- فوائد و آثار تربيتي بداء:   139

1- جهان آفرينش وابسته به قدرت خداوند است. 139

2- تفاوت علم مخلوق و علم خالق با بداء روشن مي‌گردد. 139

3- اعتقاد به بداء باعث مي‌شود كه انسان فقط به خدا توجه و         . به سوي او تضرع كند.   140

4- اعتقاد به بداء رد منطق يهود است.   141

5- بداء باعث ايجاد حالت خوف و رجاء بر انسان مي‌شود. 142

6- دخالت انسان در سرنوشت خويش 143

7- قابليت نفساني، شرط هدايت الهي  144

8- اعتقاد به بداء، انسان را به اعمال حسنه، حريص و از افعال     . زشت باز مي‌دارد   145

ب- نقل نمونه‌هايي از اخبار بدائي در قرآن و روايات   147

1- داستان حضرت يونس(ع)   147

2- داستان حضرت ابراهيم(ع)    148

3- سرگذشت حضرت موسي(ع)   148

4- صدقه از هلاك شدن جلوگيري مي‌كند  149

5- توبه و بازگشت به سوي خدا (ابورومي) را نجات مي‌دهد    149

6- احسان و نيكي به ايتام شخصي مجوسي را بهشتي مي‌كند.    149

7- داستاني در قطع رحم    151

8- با زدن مادر آخرت را آتش زد.    152

9- چگونگي نجات جواني از مرگ  153

10- صدقه و نجات عروسي از مرگ 154

11- انفاق و تغيير سرنوشت 155

نتيجه: 156

خاتمه بحث: 157

1- نزاع در بداء لفظي است 157

2- وحدت اسلامي رمز موفقيت مسلمين  158

فهرست منابع 161

 

واژگان کلیدی : <#f:3179/>
توضیحات : <#f:3180/>
تعداد نمایش : 2756 <<بازگشت
بازديد کنندگان اين صفحه: 1042668 بازديدکنندگان امروز: 331 کل بازديدکنندگان: 3399570 زمان بارگذاری صفحه: 1/9000
تمامی حقوق این سایت برای مجتمع آموزش عالی فقه محفوظ است.